بررسی دوره پسا جنگ در صنعت کاغذ سازی ایران
در یک دوره پساجنگ (پس از تخریب زیرساختها، اختلال در واردات و کمبود ارز)، کارخانههای تولید کاغذ در ایران باید استراتژیشان را از «وابستگی به واردات» به «تابآوری و خودکفایی نسبی» تغییر دهند. چند اقدام کلیدی:
1. تغییر در تامین مواد اولیه
بزرگترین آسیب صنعت کاغذ در بحرانها وابستگی به خمیر وارداتی است. بنابراین:
- توسعه استفاده از ضایعات کاغذ (recycled fiber) در داخل کشور
- استفاده از الیاف غیرچوبی مثل باگاس نیشکر (خوزستان)، کاه گندم و کلش برنج
- سرمایهگذاری در خمیرسازی داخلی بهویژه از باگاس و چوبهای سریعالرشد (صنوبر)
2. تمرکز بر محصولات ضروری
در دوره بازسازی کشور، تقاضا برای برخی انواع کاغذ مانند: کاغذ بستهبندی و کارتن (تست لاینر، فلوتینگ و لاینر) برای توزیع کالا، کاغذ بهداشتی (Tissue) و کاغذ آموزشی و تحریر برای مدارس و دولت بیشتر میشود، بنابراین بهتر است کارخانهها خطوط تولید را به سمت این محصولات هدایت کنند.
3. بازسازی و نوسازی تجهیزات
جنگ معمولا باعث فرسودگی یا تخریب تجهیزات میشود. اقدامات مهم ذیل را میتوان انجام داد:
- بازسازی ماشینهای کاغذ با مهندسی معکوس قطعات
- همکاری با شرکتهای داخلی برای ساخت رول، بلبرینگ، تیغه داکتر، فلت و وایر
- کاهش وابستگی به قطعات وارداتی
4. مدیریت انرژی و آب
کارخانههای کاغذ مصرفکننده بزرگ آب و انرژی هستند:
- استفاده از سیستمهای بازیافت آب (closed loop)
- بازیافت حرارت و بهینهسازی مصرف بخار
- استفاده از نیروگاههای کوچک CHP در کارخانه
5. ایجاد شبکه جمعآوری ضایعات کاغذ
در شرایط محدودیت واردات راهکارهایی مانند، توسعه سیستم ملی جمعآوری کاغذ باطله، همکاری با شهرداریها و فروشگاههای بزرگ و ایجاد مراکز تفکیک و پرس ضایعات را میتوان در نظر گرفت.
6. همکاری صنعتی و ادغام
در دوره بحران معمولا شرکتهای کوچک آسیبپذیرند:
- کنسرسیومهای خرید مواد اولیه
- اشتراک قطعات یدکی و خدمات فنی
- حتی ادغام کارخانهها برای افزایش مقیاس تولید
7. حمایت سیاستی از دولت
کارخانهها باید برای تعرفه مناسب واردات کاغذ، تسهیلات ارزی برای قطعات حیاتی و حمایت از طرحهای جنگلکاری صنعتی (poplar plantation) مطالبهگری کنند.
جمعبندی:
در دوره پساجنگ، صنعت کاغذ ایران باید به سمت بازیافت بیشتر، مواد اولیه داخلی، تولید کاغذهای ضروری، و کاهش وابستگی خارجی حرکت کند. کارخانههایی که سریعتر به سمت کاغذ بستهبندی مبتنی بر ضایعات بروند معمولا موفقتر خواهند بود.
منبع: سایت صنایع سلولزی ایران
