سال پر نوسان کاغذ؛ از ثبات کوتاه تا جهش طولانی
بازار کاغذ و ملزومات صنعت چاپ در سال ۱۴۰۴ یکی از پرنوسانترین دورهها بود؛ سالی که با ثبات نسبی شروع شد، ولی متاثر از رکود، شوکهای روانی، سیاستهای گمرکی، اختلال در واردات و کاهش قدرت خرید، با جهش کم سابقه قیمتها تمام شد.
نگاهی تحلیلی به بازار کاغذ و ملزومات مورد نیاز فعالان صنعت چاپ در سال ۱۴۰۴، روایتگر ثبات نسبی در ماههای ابتدایی سال است، سالی که در ادامه با رشد پیوسته و گاه جهشی قیمتها، به یکی از چالشبرانگیزترین سالها برای صنعت چاپ و نشر کشور تبدیل شد. براساس آمار و ارقام، قیمت کاغذ تحریر ۷۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۰۶ درصد رشد داشت و بیش از دو برابر شده است.
علاوه بر این به دلیل مشکلات ساختاری کارخانهها و مجموعههای کاغذسازی در کشور، از جمله تامین مواد اولیه، تامین انرژی و تجهیزات و ماشینآلات، بخش عمده تامین کاغذ تحریر بازار از طریق واردات انجام شد. با توجه به اینکه نرخ اقلام وارداتی به نرخ ارز وابسته است، همین مسئله بر بهای این کالا تاثیر مستقیم داشت.
در واپسین روز کاری بازار در سال ۱۴۰۳، یعنی ۲۳ اسفند، کاغذ تحریر ۷۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ با قیمت یک میلیون و ۶۵۰ هزار تومان معامله شد و کاغذ سایز ۶۰ در ۹۰ حدود یک میلیون و ۲۸۰ هزار تومان قیمت داشت. کاغذ ۸۰ گرمی نیز در سایز ۷۰ در ۱۰۰ حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان و در سایز ۶۰ در ۹۰ نزدیک به یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان به فروش میرسید. این ارقام مبنای ورود بازار به سال جدید بودند.
بهار؛ ثباتشکننده و نوسان محدود
فروردین ماه ۱۴۰۴ با کاهش حجم معاملات و ثبات نسبی قیمتها شروع شد و کاغذ تحریر ۷۰ گرمی در همان محدوده یک میلیون و ۶۵۰ هزار تومان باقی ماند. ولی اردیبهشت ماه، نشانههای اولین افزایش قیمت بروز پیدا کرد؛ بهطوری که کاغذ تحریر ۷۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ به حدود یک میلیون و ۶۸۰ هزار تومان رسید، هر چند سایز ۶۰ در ۹۰ تغییر محسوسی نداشت. در همین ماه، کاغذ ۸۰ گرمی با رشد قیمت مواجه شد و بهای آن در سایز ۷۰ در ۱۰۰ به حدود ۲ میلیون و ۵۰ هزار تومان و در سایز ۶۰ در ۹۰ به یک میلیون و ۵۲۰ هزار تومان رسید.
در خرداد ماه، بازار با کاهش قیمت و ثبات نسبی روبرو شد. کاغذ تحریر ۷۰ گرمی در سایز ۷۰ در ۱۰۰ به یک میلیون و ۵۵۰ هزار تومان و در سایز ۶۰ در ۹۰ به یک میلیون و ۱۸۰ هزار تومان رسید. کاغذ ۸۰ گرمی نیز در همین ماه در سایز ۷۰ در ۱۰۰ حدود ۲ میلیون تومان و در سایز ۶۰ در ۹۰ حدود یک میلیون و ۴۸۰ هزار تومان معامله شد.
تابستان؛ رکود، پیشبینی ثبات و آغاز افزایشها
تیر ماه ۱۴۰۴، رئیس اتحادیه کاغذ و مقوای تهران از ثبات نسبی قیمتها خبر داد و رکود و کاهش تقاضا را عامل اصلی این وضعیت دانست. پیشبینی وی این بود که تا قبل از نیمه دوم سال و بازگشایی مدارس و دانشگاهها، افزایش قابل توجهی رخ ندهد. با این حال، در ۲۲ تیرماه قیمت کاغذ تحریر ۷۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ حدود یک میلیون و ۵۷۰ هزار تومان و سایز ۶۰ در ۹۰ حدود یک میلیون و ۱۷۰ هزار تومان اعلام شد و کاغذ ۸۰ گرمی نیز نسبت به خرداد حدود ۵۰ هزار تومان افزایش قیمت داشت.
مرداد ماه با افزایش ۱۰۰ هزار تومانی قیمت ملزومات حوزه چاپ و نشر همراه شد و بهای کاغذ تحریر ۷۰ گرمی به بندی یک میلیون و ۶۸۰ هزار تومان و سایز ۶۰ در ۹۰ آن به یک میلیون و ۲۸۰ هزار تومان رسید. در این ماه، کاغذ ۸۰ گرمی افزایش محسوسی نداشت.
پاییز؛ جهش قیمت و شوکهای پیدرپی
با نزدیک شدن به شهریور ماه و افزایش تقاضا، بار دیگر قیمت کاغذ تحریر صعودی شد و کاغذ ۷۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ به یک میلیون و ۸۵۰ هزار تومان و سایز ۶۰ در ۹۰ به یک میلیون و ۵۴۰ هزار تومان رسید. هرچند در روزهای پایانی شهریور کاهش موقتی قیمتها رخ داد و این ارقام به ترتیب به یک میلیون و ۷۶۰ هزار تومان و یک میلیون و ۴۷۰ هزار تومان رسیدند.
ولی شروع پاییز با موج جدیدی از افزایش قیمتها همراه بود و کاغذ تحریر به بندی یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان رسید. در هفتم مهرماه، شوک روانی ناشی از فعال شدن مکانیسم ماشه، بازار کاغذ را به شدت ملتهب کرد و قیمت کاغذ ۷۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ به ۲ میلیون تومان و سایز ۶۰ در ۹۰ به یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان افزایش یافت. این روند افزایشی تا پایان مهر ماه ادامه داشت و زینک دو ورقی نیز با رشد قیمت و کمیاب شدن در بازار به حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تومان رسید.
در آبان ماه، هر بند کاغذ تحریر ۷۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ به حدود ۲ میلیون و ۳۵۰ هزار تومان رسید. بعضی کارشناسان، واردات توسط افراد فاقد سابقه تخصصی را از عوامل اصلی برهمریختگی بازار دانستند. در همین ماه، مرکب چاپ نیز حدود ۱۰ درصد گرانتر شد.
آذر ماه، بازار چاپ و نشر بیش از پیش تحت فشار نوسانات قیمت مواد اولیه قرار گرفت. به باور فعالان این حوزه، سیاستهای گمرکی، توقف یا تاخیر در ثبت سفارش و دخالت دلالان، تعادل عرضه و تقاضا را برهم زد و قیمت کاغذ را تا مرز ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان پیش برد؛ رقمی که نگرانیهای جدی درباره آینده صنعت چاپ و نشر ایجاد کرد.
زمستان؛ ورود به کانال ۳ میلیون تومان
این نگرانیها با آغاز زمستان رنگ واقعیت به خود گرفت. کاغذ تحریر وارد کانال ۳ میلیون تومان شد، مرکب حدود ۴۰ درصد افزایش قیمت را تجربه کرد و زینک و سایر ملزومات هم گران شدند. پیامد این وضعیت، افزایش هزینههای تولید، رکود کاری و کاهش توان تولید فعالان حوزه چاپ و نشر بود؛ در شرایطی که بازار کتاب و محصولات چاپی همزمان با کاهش تقاضا و افت قدرت خرید مخاطبان روبرو شد.
بعضی از کارشناسان معتقدند که اعلام خبر حذف ارز ترجیحی کاغذ از طرف وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در اواسط دی ماه نیز تا حد زیادی به افزایش قیمت بهای کاغذ دامن زد.
در بهمن ماه، روند افزایشی ادامه یافت و قیمت کاغذ تحریر ۷۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ به ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و سایز ۶۰ در ۹۰ به ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان رسید. در این ماه، زینک، مرکب و چسب صحافی هم افزایش قیمت داشتند و بازار تولید سررسید و تقویمهای نوروزی با احتیاط بیشتری پیش رفت.
در نهایت، اسفند ماه ۱۴۰۴ با ثبت قیمت ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان برای کاغذ تحریر ۷۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ به پایان رسید؛ افزایشی که تمام زنجیره تولید چاپی را تحت تاثیر قرار داد و باعث رشد هزینههای چاپ کتاب، مجلات، بستهبندی و سررسید شد.
آنچه از مرور تحولات بازار کاغذ در سال ۱۴۰۴ برمیآید، تصویری از بازاری ناپایدار، وابسته به متغیرهای بیرونی و آسیبپذیر در برابر شوکهای اقتصادی و سیاسی است؛ بازاری که افزایش مستمر قیمتها در آن، نه تنها تولیدکنندگان بلکه مصرفکنندگان نهایی محصولات فرهنگی را نیز با چالشهای جدی مواجه کرده است.
بهنظر میرسد، پیشبینی آینده بازار کاغذ، بخصوص با توجه به جنگ تحمیلی سوم، دشوار و با پایان جنگ، در پی ایجاد ثبات است. آنچه پیشبینی میشود وجود سه مرحله است جهش سریع قیمت، سپس دورهای از تثبیت و در نهایت تعدیل تدریجی. با این وجود، عامل تعیین کننده اصلی نه پایان جنگ، بلکه وضعیت ارز، سیاستهای وارداتی و قدرت خرید صنعت چاپ و نشر است.
منبع: خبرگزاری ایبنا
