تبیین دغدغههای تامین کاغذ در هماندیشی کارشناسان و مسئولان
در نشستی «مسأله کاغذ» که با حضور مدیران فرهنگی و کارشناسان برگزار شد، تامین کاغذ به عنوان یکی از گلوگاههای اصلی صنعت نشر به بحث و بررسی گذاشته شد.
نشست هماندیشی «مسئله کاغذ» با حضور کارشناسان، ناشران، تولیدکنندگان، مسئولان و مدیران نشر با هدف بررسی مسائل و مشکلات تامین کاغذ و ارائه راهکار، روز شنبه ۲۹ آذر ماه در مجموعه فرهنگی سرچشمه برگزار شد.
در این نشست، ابراهیم حیدری، مدیر عامل موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، یاسر احمدوند، معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت سیزدهم، ابوالفضل روغنی گلپایگانی، رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا، امیرسامان اسفندیاری، دبیر سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا، محمدجعفر فردحسینی، سرپرست شرکت چوب و کاغذ مازندران، شهامت، به نمایندگی از کارخانه کاغذسازی زاگرس، حمید رسایی، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، روحالله ایزدخواه، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، علی خضریان، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، مهدی برادران، معاون صنایع عمومی وزارت صمت دولت سیزدهم، میثم نیلی، مدیرعامل مجمع ناشران انقلاب اسلامی و جمعی از ناشران و تولیدکنندگان حضور داشتند.
ابراهیم حیدری، مدیر عامل خانه کتاب و ادبیات ایران، در این نشست با طرح چند سوال کلی درخصوص صنعت کاغذ بیان کرد: پاسخ به این پرسشها نیازمند بررسیهای کارشناسی و پژوهشی دقیق است؛ یکی از سوالات این است که آیا تولید کاغذ در داخل کشور از نظر اقتصادی بهصرفه است یا خیر، ضمنا با توجه به واردات خمیر و اینکه از نظر جغرافیا و محیط زیست در شرایط خوبی برای تولید کاغذ هستیم یا خیر؟
وی با احترام به تولید ملی و خودکفایی، ادامه داد: آیا تولید هر نوع کالایی در داخل کشور مقرون به صرفه است؟ مساله این است که صنعت کاغذ یک حوزه بین دستگاهی است و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت صمت تا بانک مرکزی، وزارت نیرو و نهادهای نظارتی درگیر آن هستند.
حیدری ضمن اشاره به مصرف سالانه ۳۵۰ هزار تن کاغذ در کشور، افزود: در این میان سهم حوزه نشر بین ۳۰ تا ۳۵ هزار تن تخمین زده میشود که در سالهای مختلف به تناسب تیراژ کتابها، فناوری نشر و نشر الکترونیک عدد آن تغییر مییابد.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با بیان اینکه در دورههای مختلف کارگروه کاغذ به تناسب شرایط در معاونت امور فرهنگی تشکیل شده است، تصریسح کرد: بعد از آن، در دولت سیزدهم نیز کارگروهی تشکیل شد و مصوبات متعددی به تصویب رسیده زحمات زیادی مبنی بر تکیه بر کاغذ داخلی کشیده شد که کار خوبی انجام شد، ولی در نهایت به کجا کشیده است؟
حیدری ضمن ارائه آمارهای مستند افزود: طبق مصوبات سال ۱۴۰۱، کارخانه کاغذ مازندران متعهد به تحویل ۳۰ هزار تن کاغذ شد که باید بصورت ماهانه حدود ۶ هزار تن تا پایان سال به وزارت آموزش و پرورش و هفت هزار تن مابقی به وزارت فرهنگ بود که تا پایان سال ۱۴۰۱ حدود دو هزار و ۵۰۰ تن تحویل خانه کتاب شد که میان ۲۹۹ ناشر متقاضی توزیع شد.
به گفته ایشان، تامین آب اکسیژنه مورد نیاز کارخانه نیز بایستی توسط شرکت پارس (شستا) انجام میشد، در این خصوص ابتدا کار به شکل مرحلهای انجام شد و در سال ۱۴۰۲ مشکلاتی بین کارخانه و شستا جهت تامین محصول و تحویل آن در بازه زمانی مشخص پیش آمد و با وجود پیگیریهای وزارتخانه، کارخانه مجبور به تهیه آب اکسیژنه خود از بازار آزاد و واردات شد.
حیدری ضمن بیان اینکه برای وزارت آموزش و پرورش حدود هفت هزار تن به وزارت فرهنگ برنامهریزی شده بود ولی در شهریور ۱۴۰۱ حدود ۶ هزار تن کاغذ رول تحریر از طرف کاغذ مازندران به سامانه توزیع خانه کتاب و آموزش و پرورش تحویل داده شد و تا پایان سال به دو هزار و ۵۰۰ تن رسید. در مجموع کاغذ تحویل شده توسط کارخانه مازندران به موسسه خانه کتاب برای تحویل به ناشران، شش هزار و ۲۰۰ تن بوده است، در صورتیکه تعهد اولیه خیلی بالاتر از این میزان بوده است.
به گفته ایشان، البته بعضی از ناشران نیز به صورت مستقیم شاید کم و بیش کاغذ از شرکت گرفتند ولی در مجموع نه کیفیت مناسبی داشت و نه با اقبال ناشران مواجه شد.
وی ادامه داد: مصوبه بعدی تامین آب اکسیژنه مورد نیاز کارخانه توسط شرکت پارس بود که به شکل مرحلهای انجام شد و در سال ۱۴۰۲ مشکلاتی بین کارخانه و شستا بوجود آمد که کارخانه مجبور به تامین آب اکسیژنه از بازار آزاد و واردات شد.
همچنین حیدری تشریح کرد: شرکت کاغذ پارس نیز با وجود تعهد اولیه برای تولید کاغذ به میزان پنج هزار تن، فقط ۱۶۵ تن کاغذ تحویل وزارت فرهنگ داد که آن هم به دلیل کیفیت پایین کاغذها با عدم اقبال ناشران مواجه شد و بعضی از کاغذها عودت داده شد، کارخانه کاغذ زاگرس نیز با وجود مصوبه پرداخت تسهیلات تا پایان دولت پرداخت نشد و همچنان بلاتکلیف مانده است که امیدواریم با پیگیریهای انجام شده، مشکل آن شرکت هم حل شود.
ضمنا وی تاکید کرد: وقتی با بررسی دقیق نگاه میکنیم، میبینیم که با وجود زحمات و تلاشهای دولتهای پیشین برای تولید کاغذ داخلی، از مجموع کاغذهای مورد نیاز در وزارت ارشاد فقط شش هزار و ۲۰۰ تن از دو شرکت چوب و کاغذ مازندران و پارس، تحویل موسسه خانه کتاب و ادبیات شد که کیفیت چندانی نداشت اما به هرحال توانستند بخشی از کاغذهای مورد نیاز آموزش و پرورش را تامین نمایند.
همچنین وی به اقدامات دولت چهاردهم اشاره کرد و ادامه داد: بعد از استقرار دولت، با وجود تمام مشکلات و اتفاقات پشت سر هم مانند جنگ ۱۲ روزه و.. کارگروه داخلی متشکل از نمایندگان اتحادیهها و انجمنها، تشکلها و صنوف نشر در نمایشگاه کتاب تهران با حضور معاون اول رئیس جمهور تشکیل و جلساتی با حضور نمایندگان بانک مرکزی و وزارت صمت برگزار شد و بررسیها به منظور یافتن راهکارهای عملی در حوزه کاغذ شروع شد.
حیدری با اشاره به برگزاری نشست پنجشنبه هفته گذشته با موضوع کاغذ، تصریح کرد: در این نشست که با حضور نمایندگان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت صمت، بانک مرکزی و جمعی از کارشناسان همراه بود، درخصوص تامین کاغذ بحث و تبادل نظر شد.
به گفته ایشان، در هماهنگی با وزارت صمت در حال بررسی و بازدید میدانی از شرکتهای تولید داخل در صدد حمایت و راهکارهای تولید حداکثری هستیم، بازدیدهای میدانی از شرکتهای داخلی انجام شد، در این میان اما دولت حدود ۴۰ میلیون دلار ارز را برای حوزه کاغذ تخصیص داد که ۲۰ میلیون دلار آن به حوزه مطبوعات و ۲۰ میلیون دلار دیگر به حوزه نشر اختصاص یافت، در این زمینه چند شرکت در این چارچوب مشخص شدهاند و ثبت سفارشهایی نیز در حوزه مطبوعات انجام شده است.
ضمنا حیدری گفت: این کارگروه به ریاست معاون اول ریاست جمهوری همچنان پیگیر مساله کاغذ هستند و یکی از اولیتهای آقای دکتر صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
مدیر عامل خانه کتاب و ادبیات ایران در ادامه به یکی از پروندههای مهم در حوزه کاغذ اشاره کرد و افزود: در یکی از پروندههای واردکننده کاغذ مربوط به سال ۱۴۰۲، یکی از واردکنندگان با ارز چهار هزار و ۲۰۰ تومانی، مبلغ سیزده میلیون یورو به منظور واردات حدود ۱۳ هزار تن کاغذ دریافت کرده بود که حدود ۹۰۰ تن را تحویل داده و مابقی را تحویل نداده ولی با شکایت معاونت فرهنگی دولت پیشین و مکاتبات مستمر و پیگیریهای انجام شده، معاونت فرهنگی و خانه کتاب تاکنون ۵ هزار تن از این کاغذها در دولت چهاردهم در بندر شهید رجایی شناسایی و توقیف شده است و مابقی آن هم منتظر تعیین تکلیف است، برای پرونده نیز قرار صادر شده و از دادسرا به دادگاه ارسال شده است و منتظر حکم نهایی هستیم.
وی افزود: در صورت ترخیص و عرضه این کاغذها به بازار، میتوان تا حدی به تعادل بازار کمک کرد. در عین حال، باید در نظر داشت که واردکنندگان نیز در شرایط تحریمی با مشکلات متعددی مواجه بودهاند و بخشی از این تأخیرها ناشی از همین شرایط است، در همینجا از دستگاه قضا و رئیس محترم قوه قضائیه خواهشمندیم با توجه به شرایط خاص بازار کاغذ دستور تسریع عنایت کنند.
همچنین وی یادآور شد: اگر بتوانیم با همراهی و دستور قضایی، رسانهها، تشکلهای صنفی و دستگاههای مسئول، همین کاغذهای موجود را وارد بازار کنیم، فرصت مناسبی برای ایجاد ثبات نسبی فراهم میشود تا همزمان بتوان در مورد تقویت تولید داخلی و سیاستهای بلند مدت تصمیمگیری دقیقتری داشت.
در ادامه، این نشست میثم نیلی به ساختار و ترکیب حاضران اشاره کرد و افزود: اضلاع متعددی در این جلسه حضور دارند؛ یکی از مهمترین آنها، بخش مدیریتی کشور بخصوص مدیران دولتی فعال در حوزه فرهنگ هستند. نمایندگانی از دولت سیزدهم هم به ریاست شهید آیتالله رئیسی، و دولت چهاردهم در این نشست حضور دارند. از دیگر اضلاع این نشست، نمایندگان دستگاههای رسمی نظارتی کشوراند؛ از مجلس شورای اسلامی، قوه قضائیه و سازمان بازرسی کل کشور.
وی ناشران و تشکلهای مصرف کننده کاغذ را از دیگر اضلاع مهم این نشست دانست و گفت: ناشران به عنوان مصرفکنندگان اصلی کاغذ، مستقیم با مسائل تامین کاغذ مواجهاند و نقش مؤثری در طرح دقیق مشکلات و ارائه راهکارهای عملی دارند.
همچنین نیلی، بر رویکرد مسئله محور این نشست تاکید کرد و خاطر نشان شد: هدف از برگزاری این جلسه، ایجاد هم فکری میان اضلاع مختلف و دستیابی به راهحلهایی است که در کوتاه مدت به نتایج ملموس، چه در حوزه ساماندهی بازار کاغذ و چه در زمینه کنترل و تثبیت قیمتها، منجر شود.
در بخش دیگری از این نشست، یاسر احمدوند، معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت سیزدهم، گفت: همانطور که اشاره شد، این جلسه درباره مسئلهای مهم و اثرگذار حوزه نشر برگزار شده و هدف اصلی آن، همفکری و ارائه پیشنهادهایی است که بتواند در شرایط فعلی به دولت برای تصمیمگیری و اقدام مؤثر کمک کند.
وی با بیان اینکه امروز با شرایطی مواجه هستیم که قیمتها، روزافزون افزایش پیدا میکند، افزود: موجودی کاغذ، اندک اعلام میشود و شرایط دسترسی و استفاده ناشران مطلوب نیست. از طرف دیگر، وضعیت تولید داخلی کاغذ هم در شرایط مناسبی قرار ندارد. در چنین فضایی باید بطور جدی اندیشید که چه اقداماتی میتوان انجام داد.
احمدوند، با طرح این موضوع که سالانه حدود ۱۱۲ هزار عنوان کتاب، در ۱۰۵ تا ۱۱۰ میلیون نسخه در کشور منتشر میشود، گفت: این حجم تولید، نیاز قابل توجهی به کاغذ دارد و این پرسش اساسی مطرح است که این نیاز باید از چه مسیری و چگونه تامین شود و چه اقداماتی در حوزه تامین کاغذ داخلی و همچنین کنترل و نظارت بر بازار ضروری است.
ضمنا به گفته وی، لازم است نقش هر یک از بخشهای دولتی، عمومی و خصوصی، در حل این مسئله، بطور شفاف تعریف شود تا بتوان با تقسیم کار روشن، به نتایج عملی دست یافت.
در ادامه، ابوالفضل روغنی گلپایگانی، رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا هم در سخنانی با اشاره به حضور ۲۵ ساله خود در این سندیکا، گفت: بهترین دورهای که دولت در حوزه کاغذ در میدان بود، دولت شهید رئیسی بود، زمانیکه دولت قبل انتخاب شد، با من مشورت کردند و من توان و بضاعت کشور را ترسیم کردم. آن زمان ۸۰ هزار تن بهترین توان تولید کاغذ تحریر بود.
وی در ادامه تشریح کرد: معاون اول رئیس جمهور، هر یک ماه یکبار، در جلسه عوامل و صاحبان صنایع حضور پیدا میکرد که دوران شکوفایی کاغذ تحریر بود. مازندران، زاگرس، پارس و مشهد همه فعال بودند؛ بنابراین در زمینه تولید کاغذ تحریر رکورد زدیم و شرکت مازندران در این دوره حدود ۶۰ تا ۶۵ هزار تن تولید کاغذ تحریر داشت.
وی با بیان اینکه حدود ۱۰ تا ۱۲ هزار تن بیشتر تولید نمیشود، بیان کرد: جریان تولید کاغذ در جنوب کشور متوقف یا نیمه متوقف است و چوب و کاغذ مازندران دچار تنش مالی و ناترازی انرژی شده است.
روغنی با بیان اینکه در هفت ماه اول سال جاری، ۹۷ هزار تن واردات کاغذ داشتیم، گفت: مخالف واردات نیستیم ولی باید به توان و ظرفیت داخل توجه کنیم، البته باید گفت که این فاصله زیاد نیست و تا ۱۵۰ هزار تن هم توان تولید داریم.
همچنین وی یادآور شد: آمادگی مشاوره به دولت را داریم؛ ناترازی انرژی و تامین ارز مشکل جدی است، ولی آیا امکان رفع مشکلات هست؟ میگویم میتوانیم به کمک هم، کار را جلو ببریم و از زاگرس و مازندران، با وجود مشکلات مختلف حمایت کنیم.
در ادامه این نشست، امید سلیقه، معاون دفتر صنایع نساجی وزارت صمت، با بیان اینکه در مجموع ۲۴۰ میلیون دلار برای واردات کاغذ تحریر نیاز است و تقریبا ماهی ۲۰ میلیون دلار برای تامین ارز برای این حوزه نیاز داریم، بیان کرد: در هشت ماه ابتدایی امسال، با کاهش ۳۰ درصدی واردات کاغذ مواجه بودهایم، طبق آخرین اطلاعات در ۲۳ آذر ماه، سال گذشته، ۱۴۹ میلیون دلار برای واردات کاغذ، تخصیص داده شده بود که از این میزان، ۱۵۵ میلیون دلار تامین شد.
وی ادامه داد: امسال، ۱۸۰ میلیون دلار تخصیص و از این میزان، ۱۵۲ میلیون دلار تامین ارز انجام شد؛ یعنی از منظر تخصیص، ۲۰ درصد بیشتر و از منظر تامین، ۲ درصد منفی بوده است.
سلیقه با بیان اینکه بخشی از این کاهش به دلیل تامین نشدن ارز و بخشی دیگر به این دلیل است که بعضی از تاجران، براساس اولویت، تخصیص ارز دریافت کردند ولی بعد از تخصیص، با ویرایش، کالای دیگری را وارد کردند، ادامه داد: با توجه به این کار، برای پیشگیری از این اقدام، امکان ویرایشها لغو شد.
وی ضمن اشاره به مذاکرات انجام شده با ستاد تنظیم بازار کشور، توضیح داد: قرار شد تامین ارز درخواستهای بیشتر از ۱۴۰ روز، به زودی انجام شود و مابقی، هر کدام را که از سمت ارشاد تایید شد، با معرفی این وزارتخانه، تامین ارز محقق شود.
در بخش دیگر این نشست، امیرسامان اسفندیاری، دبیر سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا با بیان اینکه اولین و مهمترین مسئله این است که کاغذ باید در نظام تصمیمگیری کشور به عنوان یک کالای استراتژیک شناخته شود، بیان کرد: تا زمانیکه چنین نگاهی به کاغذ وجود نداشته باشد، وضعیت فعلی همچنان ادامه خواهد داشت.
وی با طرح این موضوع که بخش عمدهای از موانع و مشکلات فعلی صنعت کاغذ به بانک مرکزی بازمیگردد، افزود: در تمام جلسات، این موضوع مطرح شده و درخواست این است که بانک مرکزی، پاسخگو باشد؛ چرا که بسیاری از گرههای ارزی و مالی صنعت کاغذ در این نهاد شکل میگیرد.
اسفندیاری، درخصوص اهمیت تولید داخلی هم توضیح داد: در تمام حوزهها، ابتدا به تولیدکننده داخلی فرصت داده شده و سپس به تدریج انتظارات کیفی افزایش یافته است، صنعت کاغذ هم از این قاعده مستثنی نیست. ماشین آلات موجود در کشور، حتی در بهترین کارخانههای منطقه نظیر صنایع چوب و کاغذ مازندران، عمر زیادی ندارند و نیازمند نوسازی و بازسازی هستند تا به سطح کیفی مطلوب برسند.
به گفته ایشان، تجربه نشان داد که حتی وزارت آموزش و پرورش در جزئیترین مسائل کیفی ایراد میگرفت و عبور از این فیلترها بسیار دشوار بود. از این رو، از ناشران، چاپخانهها و مصرفکنندگان درخواست میکنم که به تولید داخلی فرصت بدهند تا در بازه زمانی معقول، مشکلات کیفی برطرف شود.
وی با طرح این پرسش که آیا میتوان به خودکفایی کامل در تولید کاغذ تحریر رسید، افزود: پاسخ واقعبینانه این است که خودکفایی کامل ممکن نیست، ولی میتوان از ظرفیتهایی که در کشور ایجاد شده، به بهترین شکل استفاده کرد. ظرفیت ۸۰ هزار تنی که از آن صحبت میشود، عددی دور از دسترس نیست و با تصمیمگیری درست، قابل تحقق است.
اسفندیاری بیان کرد: به منظور رسیدن به این ظرفیت، اولین اقدام، تامین ماده اولیه است. در این زمینه، مسئله چوب اهمیت ویژهای دارد و از مجلس شورای اسلامی انتظار میرود در این حوزه کمک کند تا کاغذسازان بتوانند بصورت اصولی از منابع موجود استفاده کنند. ضمنا واردات خمیر کاغذ، با توجه به شرایط اقلیمی کشور، یک ضرورت است که نیازمند همراهی وزارت صمت و نهادهای نظارتی است.
وی با بیان اینکه بعضی کارخانههای قدیمی کشور، با وجود سابقه طولانی، هزینه تولید زیادی دارند، تاکید کرد: اگر عزم جدی در دولت جهت نوسازی این واحدها شکل بگیرد و بودجه مشخصی به این امر اختصاص داده شود، قیمت تمام شده محصولات آنها میتواند به راحتی رقابتی شود.
وی ضمن اشاره به اینکه براساس آمار مرکز آمار ایران، کل صنعت کاغذ کشور، که ذیل کد آیسیک ۱۷ قرار میگیرد، کمتر از یک و نیم درصد مصرف برق کشور را به خود اختصاص میدهد، بیان کرد: قطع برق این صنعت، تأثیر معناداری در حل ناترازی انرژی ندارد، ولی تبعات سنگینی برای زنجیره تولید و مصرف به دنبال خواهد داشت، با توجه به اهمیت کاغذ، انتظار میرود در سیاستگذاریهای انرژی، از این یک و نیم درصد مصرف برق صنعت کاغذ چشم پوشی شود تا بخش بزرگی از مشکلات تولید برطرف شود.
در بخش دیگر نشست «مسئله کاغذ» محمد مهدی برادران، معاون صنایع عمومی وزارت صمت دولت سیزدهم، ضمن بیان اینکه یکی از نخستین اقداماتی که در ابتدای دولت انجام شد، ایجاد یک ساختار متمرکز برای ساماندهی موضوع کاغذ در وزارت صمت در قالب دفتر سلولزی بود، بیان کرد: در همان بررسیهای اولیه مشخص شد که تعداد واحدهای فعال در این حوزه بیش از برآوردهای قبلی است، متاسفانه این ساختار که با مجوز رسمی و ثبت قانونی فعالیت میکرد و در سه سال، باعث رشد حدود ۱۷ درصدی در صنایع مختلف شده بود، بدون دلیل قانعکننده، منحل شد.
وی با طرح این موضوع که در دولت پیشین، جلسات منظم و مستمری با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار میشد، افزود: ضمنا نشستهای ماهانهای با حضور معاون اول رئیس جمهور شکل گرفت که دقیقا مشابه همین جلسه و با محوریت موضوع کاغذ برگزار میشد و این سطح از هماهنگی موجب شد، بسیاری از موانع به سرعت برطرف شود.
برادران ضمن اشاره به حضور نمایندگان صنایع چوب و کاغذ مازندران در جلسه، ادامه داد: آمارها نشان میدهد تولید این شرکت در یکسال گذشته نسبت به سال قبل کاهش داشته، ولی در دولت گذشته، با ورود جدی دولت، مشکلاتی همچون قطعی برق، ابطال کارت بازرگانی و مسائل بانکی این مجموعه حل شد.
وی با بیان اینکه تولید کاغذ تحریر از حدود ۵ هزار تن به حدود ۳۰ هزار تن در سال نخست و در ادامه به ارقام بیشتر رسید، بیان کرد: در کنار آن، کاغذ مازندران و سایر مجموعهها توانستند بخش قابل توجهی از نیاز کشور را تامین کنند، در حوزه کتابهای درسی هم تصمیم بر این شد که به جای تخصیص ارز برای واردات، ریال در اختیار تولیدکننده داخلی قرار گیرد. در سال نخست، حدود دو سوم کاغذ کتابهای درسی و در سال دوم، کل نیاز کشور، معادل حدود ۴۵ هزار تن، از تولید داخلی تامین شد و جشن خودکفایی کاغذ کتابهای درسی برگزار شد.
به گفته وی، این تجربه نشان داد که خودکفایی در صنعت کاغذ، امری دستنیافتنی نیست. پیام این اقدام برای ناشران و صنعتگران این بود که با پیگیری مستمر، تصمیمگیری متمرکز و همراهی دستگاهها، میتوان در بسیاری از صنایع به خوداتکایی رسید.
تولید کاغذ از منظر نمایندگان مجلس
اشاره به برنامه هفتم توسعه و نگاه راهبردی به صنعت کاغذ، موضوع صحبتهای روح الله ایزدخواه، نماینده مجلس شورای اسلامی در این نشست بود، وی در این زمینه گفت: در چارچوب برنامه هفتم، دولت مکلف شده است در سال نخست اجرای برنامه، نقشه راه توسعه صنایع مهم کشور را تدوین و ارائه کند، معتقدم صنعت کاغذ نیز باید بهعنوان یک حوزه راهبردی، بهطور جدی پیگیر تدوین و ابلاغ استراتژی مشخص خود باشد.
وی با بیان اینکه بعد از تصویب این سند تا پایان برنامه هفتم، مبنای عمل خواهد بود و هیچ آییننامه یا بخشنامهای نمیتواند برخلاف آن صادر شود، ادامه داد: در صورت بروز تخلف، مجلس از طریق ساز و کارهای نظارتی، امکان ابطال مصوبات مغایر را خواهد داشت؛ موضوعی که میتواند به انسجام، ثبات و نظم در سیاستگذاریها منجر شود.
وی ضمن اشاره به پیشبینیهای برنامه هفتم جهت استفاده از منابع موجود توضیح داد: از جمله امکان جمعآوری درختان شکسته و افتاده در جنگلها، آن هم در چارچوب ضوابط و با مجوز سازمان منابع طبیعی. فعالان صنعت میتوانند با استناد به این ظرفیت قانونی، مطالبات خود را از مسیر رسمی دنبال کنند.
همچنین ایزدخواه گفت: در این مسیر چالشهایی نظیر انحصار واردات، مشکلات ارزی، قیمتگذاری و ناترازیها وجود دارد، وضعیت کنونی، نتیجه آشفتگی در سیاستگذاری است، اما برای عبور از این شرایط، راهکارهایی مشخص وجود دارد. یکی از این راهکارها، شکلگیری تعاونیهای تامین نیاز در صنعت کاغذ است؛ به گونهای که تشکلهای صنفی با تجمیع نیازها، فرآیند واردات را بطور جمعی و شفاف انجام داد، چنین ساختاری میتواند انحصارهای پنهان را بیاثر کند و در عین حال، زمینه حمایت هدفمند مجلس را در حوزه تخصیص ارز و سایر ابزارهای حمایتی فراهم آورد.
ایزدخواه با بیان اینکه طبق اطلاعات موجود، چند واحد بزرگ تولید کاغذ با ظرفیتهای در خور توجه، از قبیل کارخانهای با ظرفیت چندصد هزار تن، و واحدی در شیراز که پیشرفت فیزیکی زیادی دارد، به دلیل مشکلات تامین مالی متوقف ماندهاند، بیان کرد: در برنامه هفتم، ابزار «شرکت پروژه» پیشبینی شده و وزارت اقتصاد، مکلف است، برای طرحهای دارای توجیه اقتصادی یا ارزآوری، امکان تامین مالی از طریق بازار سرمایه را فراهم کند. این پروژهها میتوانند با مشارکت عمومی و از مسیر بورس تامین مالی شوند؛ مدلی که در سالهای اخیر مورد استقبال مردم قرار گرفته است.
به گفته وی، تحقق این مسیر، نیازمند تصمیمگیری جمعی است و از عهده یک مجموعه یا فرد، خارج است. اگر تشکلهای صنفی با برنامهای مشخص وارد عمل شوند، مجلس میتواند از این مطالبه در برابر دولت حمایت کند.
ایزدخواه، با بیان اینکه در شرایط فعلی اقتصاد کشور، عملکرد بانک مرکزی، عملا به مانعی برای تولید تبدیل شده است، گفت: مطالبه منشا ارز از تولیدکننده در شرایط تحریم، با واقعیتهای میدانی همخوانی ندارد و نیازمند بازنگری جدی است، این موضوع صرفا یک مسئله بخشی نیست، بلکه ابعادی ملی دارد و مجلس باید با جدیت بیشتری به آن ورود کند؛ چرا که تعلل در اصلاح سیاستها، میتواند به از دست رفتن ظرفیتهای موجود منجر شود.
در ادامه این نشست، حمید رسایی، نماینده مجلس با بیان اینکه مسئله اصلی این است که موضوع کاغذ را به عنوان کالای راهبردی بشناسند و اردهای باید برای رفع این موانع باشد، گفت: کمیسیون فرهنگی را به عنوان کمیسیون مرتبط دستگاههای ذیربط برای بررسی این موضوع دعوت میکنیم، البته در کمیسیون، کمیتهای برای بررسی موضوع تشکیل شده و قرار شده که مجموعه زاگرس فارس را از نزدیک بررسی کنیم تا کاغذ داخلی تقویت شود و به جایگاه قبلی خود برگردد.
علی خضریان، هم با بیان اینکه مساله تولید کاغذ در کارخانه زاگرس نیازمند بررسی است، افزود: باید از دستگاههایی که «ترک فعل» دارند در کمیسیون اصل ۹۰ شکایت شود، در این زمینه دستگاههای متولی، هم صدا شوند که چطور برای تغییر کاربری، برق هست، اما برای کاغذ نیست.
وی تصریح کرد: در مساله کاغذ باید به بالانس در طرفین برسیم که هم ناشر و هم تولیدکننده و هم واردکننده به سود برسند، در این زمینه مجمع این موضوع را پیگیری کند و مسئله این است که نه میتوانیم واردکننده را سرکوب کنیم و نه تولیدکننده را.
به گفته خضریان، باید در کمیسیون اصل ۹۰ این ظرفیتها بررسی شود تا هم تولید و هم واردکننده و هم ناشر متضرر نشود، ضمنا برای استفاده از کاغذ داخلی یارانه را باید هدفمند به سمت تولید داخل بیاوریم.
حسنعلی محمدی، رئیس کمیته رفع موانع تولید مجلس دوازدهم هم در سخنانی با بیان اینکه جلسه چند وجهی است، ادامه داد: تولید، علیالخصوص تولید ملی، نیازمند فهم دقیقتری از شرایط کشور است؛ چه در حوزه قوانین و مقررات، چه در تأمین مالی و چه در مسیرهای اجرایی تولید.
وی افزود: بنده به عنوان مسئول کمیته حمایت از تولید ملی مجلس عرض میکنم که امروز دغدغه تولید، مسئلهای مشترک همه حوزههای تولیدی کشور است؛ نه فقط در کاغذ، بلکه در سیم و کابل، لاستیک، لوازم خانگی و سایر صنایع، شاید ۴ یا ۵ درصد مسائل، فنی و تخصصی هر صنعت باشد، اما حدود ۹۵ درصد مشکلات تولید، در کشور کاملا مشترک است.
وی با بیان اینکه حال تولید در کشور خوب نیست، افزود: این را نه از روی گزارش کاغذی، بلکه با اشراف میدانی و حضور مستمر در میان تولیدکنندگان عرض میکنم، هفتهای چند جلسه با فعالان تولید دارم و شخصا درگیر مسائل آنان هستم؛ تولید، عامل اصلی تحقق رشد اقتصادی ۸ درصدی است که سالهاست مورد تاکید قرار گرفته. شعارهایی مانند جهش تولید و سرمایهگذاری برای تولید، نشان میدهد که کلیدیترین مساله امروز کشور، تولید است. دور کردن بخش خصوصی از میدان تولید، خیانت به اقتصاد کشور است.
به گفته محمدی، عوامل تولید شامل منابع مالی، زیرساختها، دانش فنی و مجوزهاست؛ ولی متاسفانه تکتک این عوامل با چالش مواجهاند. برخوردهای نامناسب برخی ادارات، گمرکات و نظام مالیاتی با تولید کننده باعث شده بسیاری از فعالان اقتصادی یا کار را تعطیل کنند یا از ادامه مسیر منصرف شوند.
وی با بیان اینکه در حوزه منابع مالی نیز وضعیت تسهیلات بانکی مناسب نیست، ادامه داد: زیرساختهایی همچون زمین، برق و گاز با مشکل مواجهاند و ناترازی انرژی، تولید را زمینگیر کرده است. دانش فنی و ماشینآلات، بروکراسی پیچیده و صدور مجوزها نیز همگی مانع تولید شدهاند.
محمدی با بیان اینکه گرچه تحریم خارجی وجود دارد، ولی بسیاری از تولیدکنندگان معتقدند که بیش از تحریم خارجی، دچار تحریم داخلی هستند، تاکید کرد: در حوزه کاغذ نیز همین وضعیت حاکم است، بنده به هیچ عنوان نمیپذیرم که با بهانههای مختلف، تولید داخلی کاغذ را متوقف یا تضعیف کنیم.
وی با طرح این موضوع که مشکل اصلی کشور، بعد از تمام بررسیها، ناهماهنگی بین دستگاهها و نبود اراده و باور واقعی به تولید داخلی است، بیان کرد: بخشی از این مسئله ناشی از القائات و مهندسی فکری دشمنان است و بخشی دیگر به رانتها و ویژهخواریهایی بازمیگردد که اجازه نمیدهد تولیدکننده داخلی روی پای خود بایستد، اگر به سمت حمایت واقعی از تولید داخلی و بخش خصوصی حرکت نکنیم، تحقق رشد اقتصادی ۸ درصدی در برنامه هفتم ممکن نخواهد بود و کشور به سمت سراشیبی سقوط اقتصادی حرکت خواهد کرد.
نگاهی به دغدغه تولیدکنندگان
در ادامه این نشست، دو تولیدکننده کاغذ به نمایندگی از تولیدکنندگان کاغذ صحبت کردند، شهامت، به نمایندگی از کارخانه کاغذ زاگرس، درخصوص وضعیت کنونی این مجموعه گفت: با وجود پیگیریهای متعدد، شرکت برق منطقهای اعلام کرده است که تامین انرژی تنها در فصل زمستان ممکن است و این محدودیت موجب شده است که کارخانهای با این سطح پیشرفت و اهمیت، همچنان عملیاتی نشده باقی بماند.
وی با بیان اینکه وزارت صمت، پیشرفت نزدیک به ۹۳ درصدی کارخانه را تایید کردهاند و جوازهای صادر شده نیز همین موضوع را ثبت میکند، ادامه داد: اکنون اصلیترین مانع، محدودیت در تامین برق و ناترازی منابع انرژی است، هزینههای پروژه در سالهای اخیر چند برابر شده است، ولی ماشینآلات اصلی کارخانه بدون استفاده از ارز دولتی و از مسیرهای جایگزین، وارد کشور شده است.
شهامت، با طرح این موضوع که برای حل مشکلات انرژی، حتی یک شرکت برق اختصاصی نیز تاسیس و بیش از ۱۰۰ میلیارد تومان صرف آن شد، بیان کرد: با وجود رسیدن پروژه به مراحل پایانی، گفته میشود که خودمان باید نیروگاه بسازیم؛ در حالیکه کارخانه، تنها چند درصد با بهرهبرداری کامل فاصله دارد.
ضمنا محمدجعفر فردحسینی، سرپرست کارخانه چوب و کاغذ مازندران، با بیان اینکه ظرفیت تولید کارخانه ۱۸۵ هزار تن و کاغذ تحریر ۸۵ هزار تن است ولی به خاطر شرایط، به کمتر از این میزان رسیدهایم، تشریح کرد: اکنون کارخانه ۱۵۰۰ نفر نیروی متخصص بومی دارد، در این سالها به خاطر نوسانات، تعدیل نیرو انجام ندادیم و فراز و فرودها را سهامداران به جان خریدند ولی از نظر سرمایه در گردش، زیر فشار هستیم.
وی با بیان اینکه از دو جهت زیر فشار هستیم، افزود: بین دو قدرت چانهزدگی که از ناحیه تامینکنندگان و خریداران داریم، درحال له شدن هستیم.
فرد حسینی، با اشاره به قرارداد جدید با آموزش و پرورش برای تامین کاغذ مورد نیاز کتابهای درسی، بیان کرد: قرار است قرارداد تامین کاغذ کتابهای درسی با میزان ۳۵ هزار تن را با وزارت آموزش و پرورش نهایی کنیم، ولی مساله این است که قرارداد را با قیمت روز میبنیدم، و باید هشت ماه بعد، به آن متعهد باشیم.
همچنین وی بر لزوم ارتقای کیفیت تولید کاغذ تحریر در این مجموعه تاکید کرد و افزود: آنچه را که قابل قبول هست و مطلوبی که استاندارد میگوید، اخذ کرده و تلاش داریم به سطح جهانی نزدیک شویم و اندک صادراتی را داشته باشیم تا در رقابت جهانی خود را محک بزنیم.
به گفته وی، کارخانه اکنون دو خط تولید دارد؛ یک خط مستقلاً تحریر است که ۲۰ مگاوات برق میخواهد و خط دوم برای تولید بستهبندی است.
دغدغه ناشران درباره کیفیت کاغذ ایرانی
بخش دیگر این نشست به صحبتهای ناشران اختصاص داشت، از جمله ناشران حاضر در این نشست میتوان به نادر قدیانی، مدیر انتشارات قدیانی، عباس جهانگیری، مدیر نشر حافظ، احمد عطایی، مدیر انتشارات قدر ولایت، محمد عزیزی، مدیر نشر روزگار مهدی محمدی، مدیر نشر معارف و قدرتالله نیکبخت، مدیر انتشارات قو اشاره کرد.
عباس جهانگیری، مدیر نشر حافظ، ضمن اشاره به برخی دیدگاهها درخصوص انتقال هزینههای تولید به مصرفکننده نهایی، ابراز کرد: تجربه بازار کتاب نشان میدهد که برخلاف بعضی کالاها، امکان جبران افزایش هزینهها از طریق افزایش قیمت کتاب وجود ندارد، چرا که با افزایش قیمت، عملا تقاضا از بین میرود و مخاطبی برای خرید باقی نمیماند، عرضه کتاب باید متناسب با توان اقتصادی جامعه کتابخوان انجام شود و این امر، بدون سیاستهای حمایتی مشخص و اثربخش در حوزه نشر امکانپذیر نیست.
وی با بیان اینکه در وضعیت کنونی، لازم است ثبت سفارش کاغذ و مقوا هرچه سریعتر و با ساز و کاری هدفمند از سر گرفته شود، افزود: این فرآیند باید طبق میزان مصرف واقعی واحدهای فعال در حوزه چاپ، نشر، بستهبندی و صنایع مرتبط و با هدف جلوگیری از توقف خطوط تولید انجام گیرد.
جهانگیری، با طرح این موضوع که تا زمانیکه ظرفیت تولید داخل پاسخگوی نیاز بازار نیست، واردات کنترلشده و زماندار کاغذ و مقوا باید بدون پیچیدگیهای غیر ضروری اداری امکانپذیر باشد تا از بروز التهاب در بازار جلوگیری شود، ادامه داد: کاهش هزینههای گمرکی یکی از ابزارهای مؤثر در مدیریت قیمتها است، تعدیل یا تعلیق موقت حقوق ورودی و عوارض گمرکی میتواند به کاهش بهای تمام شده محصولات چاپی و بستهبندی کمک کند. این اقدام باید متناسب با شرایط فعلی و بهصورت مقطعی در نظر گرفته شود.
به گفته وی، کاغذ و مقوا به عنوان مواد اولیه اساسی باید در اولویت تخصیص ارز قرار گیرند تا فرآیند تامین آنها دچار وقفه نشود و چرخه تولید آسیب نبیند، از طرف دیگر، ایجاد ساز و کار مشخص و قابل رصد برای توزیع کاغذ و مقوا ضروری است تا این مواد، مستقیما در اختیار مصرفکنندگان واقعی قرار گیرد و زمینه برای واسطهگری، احتکار و نوسانهای غیرمنطقی قیمت از بین برود.
مدیر نشر حافظ، با بیان اینکه همزمان با مدیریت واردات، حمایت برنامهریزی شده از تولیدکنندگان داخلی نیز باید در دستور کار قرار گیرد، اظهار کرد: تامین پایدار مواد اولیه، بهروزرسانی تجهیزات و ارائه تسهیلات مالی میتواند در میان مدت به تقویت تولید داخلی و کاهش وابستگی به واردات منجر شود، برای تصمیمگیری واقعبینانه و مبتنی بر شرایط میدانی، کارگروهی مشترک با حضور نمایندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تشکلهای صنفی حوزه چاپ و بستهبندی و فعالان بازار کاغذ تشکیل شود تا سیاستگذاریها طبق نیازهای واقعی صنعت انجام گیرد.
در ادامه مهدی محمدی، مدیر نشر معارف، با اشاره به تجربه خود در استفاده از کاغذ ایرانی بیان کرد: در کارخانه کاغذ مازندران از ماده سفیدکننده استفاده میشود که هزینه قابل توجهی دارد و برای افزایش سفیدی کاغذ به آن افزوده میشود؛ ولی پیشنهاد این بود که از همان کاغذ، با رنگ کرم طبیعی استفاده شود. این نوع کاغذ، قبل از افزودن ماده سفیدکننده، رنگ کرمی داشت و اتفاقا امروز نیز کاغذهای کرمرنگ در میان ناشران و مخاطبان اقبال بیشتری دارد.
وی با تاکید بر اصلاح فرآیند تولید، افزود: اگر این ماده حذف شود، هم هزینه تولید کاهش پیدا میکند و هم کاغذی متناسب با سلیقه بازار در اختیار ناشران قرار میگیرد.
همچنین محمدی، به مشکل مواج بودن کاغذ ایرانی اشاره کرد و ادامه داد: یکی از مشکلاتی که ناشران با آن مواجهاند، موجدار شدن کاغذ است. علت این مسئله، تولید کاغذ در اقلیم مرطوب شمال کشور است. زمانی که این کاغذ به مناطق مرکزی یا جنوبی کشور منتقل میشود، رطوبت خود را از دست میدهد و دچار موج میشود، البته این موضوع الزاما به معنای بیکیفیت بودن کاغذ نیست؛ چرا که در فرآیند چاپ، مشکلی ایجاد نمیکند. اگر کاغذ به درستی لفافبندی و بستهبندی شود، فشار موجود مانع از خروج رطوبت شده و مشکل موجدار شدن به حداقل میرسد.
وی با طرح این موضوع که این نکات در همان بازدید فنی نیز تایید شد، اما متاسفانه اصلاحات وعده داده شده بطور کامل اجرا نشد، ادامه داد : ما همچنان پای کار کاغذ مازندران هستیم و از تولید داخلی حمایت میکنیم، در مقطعی، تا حدود ۷۰ درصد مصرف سالانه نشر معارف، از کاغذ مازندران تامین میشد؛ آن هم در زمانی که استقبال عمومی از این کاغذ کمتر بود، دلیل این حمایت، تاکید بر استفاده از تولید داخلی و عمل به توصیههای رهبر معظم انقلاب درباره حمایت از تولید بود.
محمدی، به مشکل انحصار واردات در دست عدهای خاص اشاره کرد و یادآور شد: متاسفانه با انحصار در واردات کاغذ مواجه هستیم، افرادی که در گذشته برای فروش کاغذ با ناشران تماس میگرفتند، امروزه پاسخگو نیستند و کاغذ را در انبار نگه میدارند تا با قیمت بیشتر عرضه کنند؛ در صورتیکه این کاغذ، با ارز ترجیحی یا نیمایی وارد شده است، این انحصار موجب شده کاغذهای وارداتی، حتی باکیفیت کمتر، با قیمتهای بیشتر و خارج از منطق بازار، عرضه شود و ناشران برای تاتمین نیاز خود با مشکل جدی مواجه شوند.
نادر قدیانی، مدیر نشر قدیانی نیز در سخنانی گفت: در خیابان ظهیرالاسلام، تفاوت قیمت کاغذ ایرانی و چینی ۱۲۰ هزار تومان است، در چنین شرایطی چرا ناشر باید کاغذ ایرانی تهیه کند؟ پیشنهادم این است، کارگروهی در حوزه تولیدکنندگان با حضور مسئولان و مدیران بخشهای مختلف شکل بگیرد تا مسائل این حوزه را بررسی کنند.
منبع: خبرگزاری ایبنا
